Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı görüşdə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqeyi və gələcəyə hesablanmış siyasi baxışını bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışında regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi, Cənubi Qafqazda sülh mühitinin möhkəmləndirilməsi, beynəlxalq hüququn işlək mexanizmə çevrilməsi və çoxtərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsi əsas istiqamətlər kimi ön plana çıxdı.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri artıq ənənəvi dostluq çərçivəsindən xeyli irəli gedib. Qırğızıstanla əlaqələr də bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir. İki xalqı birləşdirən tarixi və mədəni bağlar bu gün siyasi dialoq, iqtisadi tərəfdaşlıq, investisiya imkanları, nəqliyyat, enerji və digər strateji sahələrdə əməkdaşlıqla tamamlanır. Azərbaycan və Qırğızıstan arasında müttəfiqlik münasibətlərinə dair imzalanmış sənəd isə qarşılıqlı əlaqələrin hansı yüksək mərhələyə çatdığının mühüm göstəricisidir.

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə diqqət yetirdiyi əsas məsələlərdən biri Cənubi Qafqazda yaranan yeni siyasi mənzərə oldu. Uzun illər münaqişə və qarşıdurmalarla gündəmə gələn region hazırda tamamilə fərqli inkişaf mərhələsinə daxil olur. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin mətninin paraflanması bu baxımdan mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Dövlət başçısının Cənubi Qafqazın sülh zonasına çevrilməkdə olduğunu bildirməsi regionun gələcəyinə dair Azərbaycanın strateji baxışını ifadə edir.

Yeni mərhələnin mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, sülh anlayışı yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmır. Azərbaycanla Ermənistan arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin qurulması istiqamətində atılan addımlar normallaşmanın praktiki müstəviyə keçdiyini göstərir. Neft məhsullarının tədarükündən üçüncü ölkələrə məxsus yüklərin tranzitinə, qarşılıqlı ticarət imkanlarından yeni yerüstü nəqliyyat bağlantılarının yaradılmasına qədər müzakirə olunan məsələlər regionda uzunmüddətli sabitliyin iqtisadi əsaslarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

Bu proses bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək inkişaf modelini dəyişə bilər. Sərhədlərin və kommunikasiya imkanlarının əməkdaşlığa xidmət etməsi Azərbaycan, Ermənistan və digər region dövlətləri üçün yeni iqtisadi perspektivlər yarada bilər. Eyni zamanda Cənubi Qafqazın Mərkəzi Asiya, Türkiyə və daha geniş Avrasiya coğrafiyası ilə bağlantılarının güclənməsi regionun beynəlxalq nəqliyyat və ticarət sistemində əhəmiyyətini artırır. Azərbaycan isə əlverişli coğrafi mövqeyi və formalaşdırdığı müasir infrastruktur sayəsində bu proseslərin əsas iştirakçılarından biri kimi çıxış edir.

Bişkekdə səslənən mühüm siyasi mesajlardan biri də beynəlxalq hüququn yalnız sənədlərdə mövcud olan prinsip deyil, real şəkildə icra edilən norma olması zərurəti ilə bağlı idi. Prezident İlham Əliyev BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun müddət yerinə yetirilmədiyini xatırladaraq Azərbaycanın öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü öz imkanları hesabına bərpa etdiyini vurğuladı. Azərbaycanın yaşadığı tarixi təcrübə göstərdi ki, beynəlxalq qərarların qəbul edilməsi qədər onların vaxtında və effektiv şəkildə həyata keçirilməsi də vacibdir.

Məhz buna görə Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşma daha geniş beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrasını təmin edə biləcək təsirli mexanizmlərin yaradılması yalnız Azərbaycanın keçmiş təcrübəsi ilə bağlı məsələ deyil. Bu, bütövlükdə beynəlxalq münasibətlər sisteminin etibarlılığına təsir edən fundamental mövzudur. Qəbul edilmiş qərarlar onilliklər ərzində kağız üzərində qalırsa, beynəlxalq institutlara etimadın zəifləməsi qaçılmaz olur. Azərbaycanın mövqeyi isə beynəlxalq hüququn bütün dövlətlər üçün eyni prinsiplərlə işləməsinə əsaslanır.

Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına dördillik sədrliyi dövründə əldə etdiyi təcrübəni xatırlatması da ölkənin xarici siyasət fəlsəfəsinin davamlılığını göstərir. Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq platformalarda çoxtərəfliliyin, dövlətlərin suverenliyinə hörmətin və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın tərəfdarı kimi çıxış edir. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində aparılan dialoq da Bakının bu siyasətinin daha geniş Avrasiya məkanında davam etdirilməsi üçün mühüm imkan yaradır.

“ŞƏT plyus” formatının əhəmiyyəti həm də ondan ibarətdir ki, burada müxtəlif siyasi, iqtisadi və geosiyasi maraqlara malik ölkələr bir platformada təmsil olunur. Azərbaycanın belə bir müstəvidə fəal iştirakı onun yalnız Cənubi Qafqaz məsələləri ilə məhdudlaşmayan, daha geniş regional proseslərə təsir imkanları qazanan dövlət olduğunu göstərir. Bakı Şərqlə Qərb, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz və daha geniş bazarlar arasında əməkdaşlığın inkişafında maraqlı tərəf kimi çıxış edir.

Bu baxımdan nəqliyyat-kommunikasiya məsələləri xüsusi əhəmiyyət qazanır. Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişməsində yerləşməsi ölkənin tranzit imkanlarını strateji üstünlüyə çevirib. Cənubi Qafqazda davamlı sülhün möhkəmlənməsi və yeni kommunikasiyaların fəaliyyətə başlaması Mərkəzi Asiyadan Azərbaycan üzərindən Türkiyə və Avropaya uzanan iqtisadi bağlantılara əlavə dinamika verə bilər. Beləliklə, siyasi sabitlik iqtisadi inteqrasiyanı, iqtisadi qarşılıqlı asılılıq isə uzunmüddətli sülhü gücləndirən amilə çevrilir.

Bişkek səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər də Azərbaycanın geniş diplomatik gündəliyini nümayiş etdirdi. Ermənistan, Qazaxıstan, İran və Türkiyə liderləri ilə təmasların hər birinin öz gündəliyi olsa da, regional sabitliyin qorunması, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi ümumi xətt kimi diqqəti çəkdi. Bu diplomatik fəallıq Azərbaycanın müxtəlif maraqların kəsişdiyi mürəkkəb geosiyasi məkanda dialoq imkanlarını genişləndirməyə çalışdığını göstərir.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə səsləndirdiyi mesajlar Azərbaycanın xarici siyasətində yeni mərhələnin əsas konturlarını ortaya qoyur. Bu siyasətin mərkəzində suverenliyin qorunması ilə yanaşı sülhün möhkəmləndirilməsi, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, Avrasiya boyunca yeni bağlantıların yaradılması və beynəlxalq hüququn real işlək mexanizmlərlə təmin edilməsi dayanır. Cənubi Qafqazda yaranan yeni şərait və Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə sürətlə dərinləşən münasibətləri isə ölkəmizin regional proseslərdəki çəkisinin daha da artması üçün yeni imkanlar açır.