Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı görüşdə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərinin geniş coğrafiyada formalaşan yeni proseslərlə sıx bağlı olduğunu bir daha göstərdi. Dövlət başçısının çıxışında həm türk və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsi, həm Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin irəli aparılması, həm də beynəlxalq hüququn real işlək mexanizmlərlə təmin olunması məsələləri ön plana çıxdı. Bu yanaşma Azərbaycanın yalnız regional proseslərdə iştirak edən deyil, yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına təsir göstərməyə çalışan dövlət kimi mövqeyini nümayiş etdirir.

Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin hazırkı səviyyəsi Bakı ilə Mərkəzi Asiya paytaxtları arasında son illərdə yaranmış yeni siyasi dinamikanın mühüm göstəricilərindən biridir. Azərbaycan və Qırğızıstanı ortaq tarixi köklər, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər birləşdirsə də, müasir münasibətlər artıq yalnız bu yaxınlıqla məhdudlaşmır. İki ölkə arasında siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat və digər istiqamətlərdə əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi əlaqələrə daha praktik məzmun qazandırır. Müttəfiqlik münasibətləri haqqında imzalanmış Müqavilə isə qarşılıqlı münasibətlərin çatdığı yüksək siyasi səviyyənin hüquqi ifadəsi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə diqqət çəkdiyi əsas məsələlərdən biri Cənubi Qafqazda yaranan yeni vəziyyət oldu. Azərbaycan ilə Ermənistan arasında uzun illər davam edən qarşıdurmanın arxada qalması və sülh gündəliyinin ön plana çıxması bütövlükdə region üçün fərqli perspektivlər yaradır. Sülh sazişinin mətninin paraflanması bu baxımdan yalnız iki dövlət arasındakı münasibətlər üçün deyil, Cənubi Qafqazın gələcək siyasi və iqtisadi arxitekturası baxımından da mühüm mərhələdir. Prezidentin regionun sülh zonasına çevrilməkdə olduğunu bildirməsi Azərbaycanın gələcəklə bağlı baxışını aydın şəkildə ifadə edir.

Yeni mərhələnin əhəmiyyəti ondadır ki, sülh anlayışı artıq yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində deyil, konkret iqtisadi və kommunikasiya imkanları ilə müşayiət olunur. Ermənistanla neft məhsullarının tədarükü, üçüncü dövlətlərə məxsus yüklərin tranziti, qarşılıqlı ticarətin inkişaf etdirilməsi və yeni yerüstü nəqliyyat bağlantılarının yaradılması istiqamətində görülən işlər münasibətlərin praktik müstəviyə keçə biləcəyini göstərir. Uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün məhz iqtisadi maraqların uzlaşdırılması və qarşılıqlı asılılıq yaradan layihələrin həyata keçirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu proseslərin uğurla davam etməsi Cənubi Qafqazın geoiqtisadi əhəmiyyətini də yüksəldə bilər. Azərbaycan artıq Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişməsində mühüm mövqeyə sahibdir. Regionda bütün kommunikasiyaların açılması isə Mərkəzi Asiyadan Azərbaycan və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Türkiyə və daha geniş Avropa məkanına uzanan bağlantıların imkanlarını artıra bilər. Beləliklə, sülhün təmin olunması yalnız təhlükəsizlik məsələsi deyil, eyni zamanda böyük iqtisadi coğrafiyanın bir-birinə daha sıx bağlanması üçün mühüm şərtə çevrilir.

Dövlət başçısının çıxışında beynəlxalq hüququn işləkliyi məsələsinə xüsusi yer ayırması da Azərbaycanın tarixi təcrübəsindən qaynaqlanan prinsipial mövqedir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun müddət icrasız qalması beynəlxalq qərarların qəbul edilməsinin özlüyündə kifayət etmədiyini göstərən mühüm nümunədir. Azərbaycanın öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü təmin etməsi fonunda Prezident İlham Əliyevin qaldırdığı əsas məsələ beynəlxalq hüquqi qərarların vaxtında həyata keçirilməsini təmin edə biləcək effektiv mexanizmlərin mövcudluğudur.

Məhz bu məqam müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi üçün daha geniş məna daşıyır. Qlobal institutların nüfuzu yalnız qəbul etdikləri sənədlərlə deyil, həmin sənədlərin real həyatda hansı nəticələri yaratması ilə ölçülür. Qərarların onilliklərlə kağız üzərində qalması beynəlxalq hüquqa olan etimadı zəiflədə bilər. Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşmanın mahiyyətində isə beynəlxalq hüququn bütün dövlətlər üçün eyni şəkildə işləməsi və qəbul edilən qərarların icrasının təmin olunması dayanır.

Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına dördillik sədrliyi dövründə əldə etdiyi təcrübəni xatırlatması da bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Azərbaycan həmin dövrdə çoxtərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsini, dövlətlərin suverenliyinə hörməti və beynəlxalq hüququn qorunmasını ardıcıl şəkildə müdafiə edib. Bişkekdə səsləndirilən mövqe göstərir ki, Bakı bu prinsipləri müxtəlif beynəlxalq platformalarda davam etdirmək niyyətindədir. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi böyük Avrasiya platforması isə Azərbaycanın öz baxışlarını daha geniş siyasi auditoriyaya təqdim etməsi baxımından mühüm imkan yaradır.

Bişkek səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli təmaslar da Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin çoxşaxəli xarakterini göstərdi. Ermənistan, Qazaxıstan, İran və Türkiyə liderləri ilə aparılan müzakirələrin hər birinin öz gündəliyi olsa da, bu görüşlərdə regional təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat bağlantıları və qarşılıqlı etimad kimi məsələlərin önə çıxması təsadüfi deyil. Azərbaycan fərqli siyasi mərkəzlərlə dialoq imkanlarını qorumaqla yanaşı, onları ortaq iqtisadi və təhlükəsizlik maraqları ətrafında birləşdirə biləcək layihələrə də xüsusi önəm verir.

Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyində yeni mərhələ təkcə əldə edilmiş nəticələrin qorunmasına deyil, həmin nəticələrin uzunmüddətli regional əməkdaşlığa çevrilməsinə hesablanıb. Cənubi Qafqazda sülhün möhkəmləndirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin strateji səviyyədə genişləndirilməsi, yeni nəqliyyat arteriyalarının formalaşdırılması və beynəlxalq hüququn effektivliyinin artırılması bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin Bişkekdən verdiyi mesajların əsas mahiyyəti də məhz bundan ibarətdir: Azərbaycan qarşıdurmaların deyil, sabitliyin; qapalı sərhədlərin deyil, açıq bağlantıların; siyasi parçalanmanın deyil, qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlığın ön plana çıxdığı yeni regional düzənin qurulmasını dəstəkləyir.