Azərbaycanın son illərdə xarici siyasətdə qazandığı imkanlar ölkəmizin yalnız Cənubi Qafqaz çərçivəsində deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında əhəmiyyətinin yüksəldiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində keçirilən tədbirlərdə iştirakı da bu siyasi xəttin mühüm təzahürlərindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Azərbaycan bu gün Şərqlə Qərbin, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazın kəsişdiyi coğrafiyada sadəcə əlverişli mövqeyə malik dövlət deyil. Ölkəmiz siyasi dialoq, nəqliyyat bağlantıları, enerji əməkdaşlığı və regional iqtisadi inteqrasiya baxımından müxtəlif coğrafiyaları bir araya gətirən mühüm tərəfdaşa çevrilib.

Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin yeni məzmun qazanması Azərbaycanın xarici siyasətində diqqət çəkən əsas istiqamətlərdəndir. Qırğızıstanla əlaqələrin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi, digər Mərkəzi Asiya ölkələri ilə siyasi təmasların intensivləşməsi və iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi artıq ayrı-ayrı ikitərəfli münasibətlərdən daha böyük məna daşıyır. Burada əsas məqam Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında yeni əməkdaşlıq məkanının formalaşmasıdır. Azərbaycan isə Xəzərin qərb sahilində yerləşən, müasir infrastruktura malik və Avropaya çıxış imkanları yaradan ölkə olaraq bu prosesin əsas iştirakçılarından biridir.

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə münasibətlər də Azərbaycanın geniş coğrafiyada apardığı çoxşaxəli siyasətin mühüm istiqamətidir. Dialoq tərəfdaşı statusuna malik Azərbaycanın təşkilatla əməkdaşlığında siyasi məsələlərlə yanaşı, iqtisadiyyat, nəqliyyat, logistika, enerji və qarşılıqlı bağlantılar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan müasir liman, dəmir yolu və avtomobil infrastrukturu ilə Avrasiyanın nəqliyyat xəritəsində mühüm mövqeyə sahibdir. Dünyada yeni təchizat marşrutlarına və daha təhlükəsiz tranzit yollarına tələbatın artdığı bir zamanda Azərbaycanın geostrateji üstünlükləri daha aydın görünür.

Prezident İlham Əliyevin “ŞƏT plyus” formatında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərə yanaşmasının əsas istiqamətlərini də nümayiş etdirdi. Azərbaycan qarşıdurmaların uzadılmasında deyil, əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsində maraqlı olduğunu konkret siyasəti ilə ortaya qoyur. Ölkəmizin çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəm, müxtəlif siyasi və iqtisadi platformalarda fəal iştirakı, dövlətlər arasında dialoqu dəstəkləməsi Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Bakı üçün beynəlxalq əməkdaşlıq yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət deyil; bu yanaşma konkret nəqliyyat layihələrində, enerji marşrutlarında, iqtisadi təşəbbüslərdə və dövlətlərarası əlaqələrin genişlənməsində öz ifadəsini tapır.

Cənubi Qafqazda yaranmış yeni vəziyyət də Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda təqdim etdiyi əsas siyasi reallıqlardan biridir. Uzun illər münaqişənin mövcud olduğu region üçün indi əsas gündəm sülhün möhkəmləndirilməsi, iqtisadi münasibətlərin yaradılması və kommunikasiyaların genişləndirilməsidir. Azərbaycanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etməsindən sonra regionun gələcəyinə münasibətdə irəli sürdüyü yanaşma qarşıdurmadan əməkdaşlığa keçidi nəzərdə tutur. Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində görülən işlər, iqtisadi əlaqələr üçün imkanların yaranması və yeni nəqliyyat xətlərinin müzakirəsi Cənubi Qafqazın uzunmüddətli inkişaf perspektivlərinə tamamilə başqa prizmadan baxmağa imkan verir.

Azərbaycanın bu prosesdə diqqət çəkdiyi mühüm məsələlərdən biri beynəlxalq hüququn bütün dövlətlərə münasibətdə eyni şəkildə tətbiq edilməsinin vacibliyidir. Prezident İlham Əliyevin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrin icra mexanizmlərinin daha təsirli olması ilə bağlı mövqeyi də bu prinsipdən qaynaqlanır. Beynəlxalq təşkilatların nüfuzu yalnız qəbul edilən sənədlərin sayı ilə deyil, həmin qərarların real nəticə yaratmaq imkanları ilə ölçülür. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdikdən sonra bu məsələni beynəlxalq auditoriya qarşısında qaldırması gələcəkdə oxşar münaqişələrin həlli baxımından da ciddi müzakirə mövzusudur.

Ölkəmizin fərqli siyasi platformalar arasında dialoq qurmaq təcrübəsi də onun beynəlxalq çəkisini artıran mühüm amillərdəndir. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə irəli sürdüyü təşəbbüslər, beynəlxalq həmrəyliyə çağırışları və müxtəlif dövlətlərin maraqlarının uzlaşdırılmasına yönələn yanaşması çoxtərəfli diplomatiyada əldə edilən təcrübəni daha da zənginləşdirib. Bu gün həmin siyasi xətt Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi böyük coğrafiyanı əhatə edən platformalarla münasibətlərdə də davam etdirilir. Məqsəd hər hansı geosiyasi qütbün qarşısında yer almaq deyil, milli maraqlara əsaslanan müstəqil siyasət yürütməklə mümkün qədər geniş əməkdaşlıq şəbəkəsi formalaşdırmaqdır.

Azərbaycanın üstünlüklərindən biri də siyasi imkanlarını iqtisadi və coğrafi potensialla birləşdirə bilməsidir. Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiyadan Azərbaycana, buradan isə Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanan bağlantılar ölkəmizin tranzit imkanlarını strateji əhəmiyyətli faktora çevirir. Eyni zamanda enerji layihələri, rəqəmsal bağlantılar və yeni logistika təşəbbüsləri Azərbaycanı təkcə tranzit ərazi deyil, böyük iqtisadi proseslərin iştirakçısı kimi ön plana çıxarır. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin dünya bazarlarına alternativ çıxış yollarına marağının yüksəlməsi Azərbaycanın bu sistemdə rolunun daha da artması üçün əlavə imkanlar yaradır.

Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana səfəri zamanı keçirilən görüşlər və ŞƏT çərçivəsində səsləndirilən mesajlar göstərdi ki, Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin coğrafiyası genişləndikcə ölkənin beynəlxalq proseslərə təsir imkanları da artır. Bakı artıq yalnız öz regionunda baş verən proseslərə münasibət bildirən paytaxt deyil, Mərkəzi Asiyadan Avropaya qədər uzanan geniş məkanda nəqliyyat, enerji, iqtisadiyyat, təhlükəsizlik və siyasi dialoq məsələlərində maraqları olan fəal tərəfdir. Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasətin mühüm xüsusiyyəti də məhz müxtəlif istiqamətlər arasında qarşılıqlı faydaya əsaslanan əlaqələrin qurulmasıdır.

Bütün bunlar Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində formalaşdırdığı yeni mövqenin mahiyyətini göstərir. Ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etmiş Azərbaycan indi əldə etdiyi imkanları regionda uzunmüddətli sabitliyin, iqtisadi inkişafın və yeni əməkdaşlıq əlaqələrinin yaradılmasına yönəltməyə çalışır. Cənubi Qafqazda sülh perspektivlərinin gücləndirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin genişləndirilməsi, ŞƏT kimi nüfuzlu platformalarla əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və beynəlxalq çoxtərəfliliyin müdafiəsi vahid siyasi strategiyanın müxtəlif istiqamətləridir. Bu strategiyanın mərkəzində isə Azərbaycanın milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, ölkəni Avrasiyanın siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin mühüm qovşaqlarından birinə çevirmək məqsədi dayanır.