Fakt Sübut » Eltun Süleymanov : "Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın yeni dövrü"

  

Eltun Süleymanov : "Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın yeni dövrü"

Tarix : 21-08-2026, 22:21 Kateqoriya :---
Eltun Süleymanov : "Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın yeni dövrü"
 
Bəzən tarix qarşısında baş verən böyük dəyişikliklər bir sənədlə, bir görüşlə, bir qərarla ölçülmür. Onların əsl mənası zaman keçdikcə üzə çıxır. Dövlətlər arasında münasibətlər də belədir. Əvvəlcə bir-birinə uzanan əllər görünür, sonra siyasi etimad yaranır, ardınca iqtisadi maraqlar bir-birini tamamlayır, xalqlar yaxınlaşır və nəhayət, bütün bunlar yeni bir geosiyasi reallığa çevrilir. Azərbaycanla Özbəkistanın münasibətlərində bu proses artıq gözümüzün qarşısında baş verir. Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasındakı əlaqələrə yalnız diplomatik münasibətlər prizmasından baxmaq kifayət deyil. Çünki burada iki dövlətin deyil, iki tarixi yaddaşın, iki qardaş xalqın və eyni böyük türk məkanının gələcək haqqında düşüncələrinin yaxınlaşması var.
 
Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.
 
Müsahibimiz onu da deyib ki, Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının yaxınlığı yeni yaranmayıb. Bu yaxınlığın yaşı müasir diplomatik münasibətlərdən qat-qat əvvələ gedib çıxır. Eyni tarixi köklər, mədəni kodlar, mənəvi dəyərlər, ədəbiyyat və dil yaxınlığı iki xalqı həmişə bir-birinə doğma edib. Amma dövlətlərarası münasibətlərdə mühüm məsələ yalnız bir-birini sevmək deyil. Əsas məsələ bu mənəvi yaxınlığı dövlət siyasətinə, strateji əməkdaşlığa və ortaq gələcək baxışına çevirməkdir. Cənab Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində vurğuladığı kimi, son illərdə münasibətlər ən yüksək səviyyəyə — müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Prezidentlər İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasındakı səmimi dostluq və qarşılıqlı etimad da bu prosesin mühüm siyasi dayaqlarından birinə çevrilib.  Burada diqqətçəkən məqam budur: şəxsi dostluq dövlətlərarası etimada çevrilib, dövlətlərarası etimad isə strateji müttəfiqliyə. Bu, diplomatiyada nadir rast gəlinən və xüsusi qiymətləndirilməli prosesdir. Dövlətlər arasında yolları bəzən dəmir yolları, magistrallar və enerji xətləri birləşdirir. Amma Azərbaycanla Özbəkistanı birləşdirən daha mühüm bir yol var — mənəvi yol. Bu yol Bakının küçələrindən Daşkəndin meydanlarına, Şuşadan Xivəyə, Nizami Gəncəvidən Mirzə Uluqbəyə, Azərbaycan muğamından Özbəkistanın zəngin musiqi ənənələrinə qədər uzanır. Bu səbəbdən iki ölkənin münasibətlərində mədəniyyət heç vaxt “əlavə istiqamət” olmayıb. Əksinə, siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın mənəvi dayağı rolunu oynayıb. Xivədə keçirilən “Şuşa Günləri”, Azərbaycanda və Özbəkistanda təşkil olunan qarşılıqlı mədəniyyət günləri, Nizami Gəncəvinin adını daşıyan Özbəkistan Milli Pedaqoji Universiteti, Bakıda yaradılan “Özbəkistan” parkı bu münasibətlərin sadəcə dövlət sənədlərində deyil, xalqların yaddaşında da yaşadığını göstərən rəmzlərdir. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin yaradılması isə bu qardaşlığın xüsusilə mənalı səhifəsidir. İşğaldan azad olunmuş torpaqlarda yeni məktəb tikmək, əslində, yalnız bina inşa etmək deyil. Bu, gələcəyə inam yaratmaqdır. Özbəkistanın bu addımı göstərdi ki, qardaşlıq yalnız xoş sözlərdən ibarət deyil. Qardaşlıq çətin gündə yanında olmaq, quruculuq zamanı əlini daşın altına qoymaqdır. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən mühüm nəticələrindən biri budur ki, bu münasibətlər iki paytaxtın sərhədlərini çoxdan aşıb. Bakı Cənubi Qafqazın, Daşkənd isə Mərkəzi Asiyanın mühüm siyasi və iqtisadi mərkəzlərindəndir. Bu iki mərkəzin yaxınlaşması regionlararası əlaqələrin yeni xəritəsini formalaşdırır. Bir vaxtlar coğrafiya ölkələri ayırırdı. İndi isə dəyişən geosiyasi və iqtisadi reallıqlar həmin coğrafiyanı üstünlüyə çevirir. Azərbaycan Xəzər vasitəsilə Mərkəzi Asiyaya, Özbəkistan isə öz coğrafi mövqeyi ilə daha geniş Avrasiya məkanına çıxış imkanlarını genişləndirir. Orta Dəhliz məhz belə bir yeni reallığın mühüm ifadəsidir. Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası perspektivi bu mənzərəni daha da genişləndirir. Burada söhbət yalnız yük daşınmasından getmir. Söhbət Avrasiyanın iqtisadi damarlarının yenidən qurulmasından gedir. Bu baxımdan Bakı ilə Daşkənd arasında əməkdaşlıq nə qədər dərinləşirsə, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasındakı əlaqələrin siyasi və iqtisadi çəkisi də bir o qədər artır. Məhz burada Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin yeni mərhələsi başlayır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşlərində tamhüquqlu iştirakına dair qərarın qəbul edilməsi sadəcə protokol hadisəsi deyil. Bu qərarın arxasında dəyişən regional reallıq dayanır. “C5”in faktiki olaraq “C6” formatına çevrilməsi Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin yeni səviyyəsini nümayiş etdirir. Bu, çox ciddi siyasi mesajdır. Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiyaya kənardan baxan ölkə deyil. Azərbaycan həmin regionla siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat əlaqələri quran, onunla birgə layihələr həyata keçirən və regional dialoqun formalaşmasında iştirak edən dövlətdir. Başqa sözlə, Azərbaycan Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında təbii siyasi körpüyə çevrilir.
 
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərini Türk Dövlətləri Təşkilatından kənarda təsəvvür etmək də artıq mümkün deyil. Çünki bu iki ölkənin yaxınlaşması Türk dünyasının siyasi və iqtisadi inteqrasiyasının mühüm hissəsidir. Bu gün türk dövlətlərini yalnız ortaq tarix və mədəniyyət birləşdirmir. Artıq onları nəqliyyat dəhlizləri, enerji layihələri, investisiyalar, təhsil proqramları, media əlaqələri və qarşılıqlı siyasi dəstək də birləşdirir. Bu isə çox mühüm dəyişiklikdir. TDT çərçivəsində siyasi dialoqun, iqtisadi əməkdaşlığın, nəqliyyat və logistikanın, təhsil, elm və mədəniyyət əlaqələrinin inkişafı türk dövlətlərinin bir-birinə daha çox yaxınlaşmasına xidmət edir. Bu prosesin ən böyük üstünlüyü ondadır ki, söhbət süni inteqrasiyadan getmir. Onun təməlində yüzillərin yaratdığı ortaq mənəvi yaddaş dayanır. Qardaşlığın davamlı olması üçün onun iqtisadi əsasları da güclü olmalıdır. Birgə investisiya layihələri, sənaye əməkdaşlığı, avtomobil istehsalı, kənd təsərrüfatı layihələri, enerji sahəsində birgə müəssisələr, turizm və tikinti layihələri artıq münasibətlərin gündəlik reallığıdır. Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin yaradılması isə qarşılıqlı iqtisadi etimadın institusional ifadəsinə çevrilib. Burada ən mühüm məqam odur ki, iki ölkə bir-birini rəqib deyil, tamamlayan tərəfdaş kimi görür. Bu yanaşma uzunmüddətli əməkdaşlığın ən sağlam formuludur. Azərbaycanın Özbəkistanda, Özbəkistanın isə Azərbaycanda həyata keçirdiyi layihələr göstərir ki, qarşılıqlı investisiya artıq münasibətlərin yeni iqtisadi fəlsəfəsinə çevrilir.
 
Münasibətlərin gələcəyini müəyyənləşdirən istiqamətlərdən biri də enerji sahəsidir. Ənənəvi enerji əməkdaşlığı artıq yeni mərhələyə daxil olur. Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması təşəbbüsü bunun bariz nümunəsidir. Bu layihə təkcə enerji ixracı məsələsi deyil. O, regionların gələcək inkişaf modelinə dair təsəvvürdür.  Xəzər dənizi burada ayırıcı yox, birləşdirici məkana çevrilir. Dünən Xəzərin o tayındakı ölkələr bizə uzaq görünə bilərdi. Bu gün isə enerji xətləri, nəqliyyat dəhlizləri, investisiyalar, rəqəmsal əlaqələr və siyasi dialoq həmin məsafəni sürətlə qısaldır. Bu, yeni dövrün reallığıdır. Münasibətlərin həqiqi gücü isə rəqəmlərin arxasında gizlənir. Bir ölkədən digərinə gedən tələbə, turist, alim, jurnalist, sənətçi, sahibkar, müəllim — bütün bunlar diplomatiyanın canlı daşıyıcılarıdır. Media forumlarının keçirilməsi, QHT-lərin əməkdaşlığı, təhsil mübadiləsi, turizm əlaqələrinin genişlənməsi, şəhərlərin qardaşlaşması göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız prezidentlər və hökumətlər səviyyəsində deyil. Bu münasibətlər cəmiyyətlərə nüfuz edir. Bakı ilə Daşkəndi yaxınlaşdıran ən etibarlı körpü də məhz budur. Çünki siyasi münasibətlər dəyişə bilər, iqtisadi göstəricilər yüksələ və ya enə bilər. Amma xalqlar arasında formalaşan etimad və dostluq uzunömürlü olur. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən böyük üstünlüyü onların keçmişə söykənərək gələcəyə baxmasıdır. Ortaq tarix bu münasibətlərin başlanğıcıdır, sonu deyil. Bu gün əsas məsələ ortaq gələcəyin qurulmasıdır. Bu gələcəkdə daha çox ticarət, daha çox investisiya, daha çox nəqliyyat əlaqəsi, daha çox enerji əməkdaşlığı, daha çox tələbə və turist mübadiləsi ola bilər. Amma bütün bunların fövqündə daha böyük məqsəd dayanır — bir-birinə güvənən, öz milli maraqlarını qorumaqla regional əməkdaşlığı genişləndirən və Türk dünyasının ümumi gücünü artıran dövlətlər birliyi. Bu gün dünya sürətlə dəyişir. Yeni iqtisadi mərkəzlər yaranır, nəqliyyat marşrutları yenidən formalaşır, enerji bazarlarının coğrafiyası dəyişir, regional əməkdaşlıq formatları yeni məzmun qazanır. Belə bir dünyada yalnız güclü dövlət olmaq kifayət etmir. Etibarlı tərəfdaşların olmalıdır. Azərbaycan və Özbəkistan bir-birində məhz belə tərəfdaş görür. Onları birləşdirən isə təkcə bugünün maraqları deyil. Onları birləşdirən keçmişin yaddaşı və gələcəyin ortaq vizyonudur. Bu mənada Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq iki ölkənin xarici siyasət gündəliyinin bir bəndi deyil. Bu münasibətlər yeni regional düzənin formalaşmasına təsir göstərən siyasi amildir. Bakı ilə Daşkəndin yaxınlaşması Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı bir-birinə daha da yaxınlaşdırır. Türk Dövlətləri Təşkilatında əməkdaşlıq Türk dünyasının siyasi və iqtisadi çəkisini artırır. Orta Dəhliz Şərqlə Qərb arasında yeni imkanlar açır. Yaşıl enerji layihələri gələcəyin enerji xəritəsini dəyişdirə bilər. Mədəni və humanitar əlaqələr isə bütün bu proseslərin insan və mənəviyyat üzərində qurulmasını təmin edir.
Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərində bu gün gördüyümüz mənzərə əslində daha böyük bir həqiqətin ifadəsidir: Tarixin bir vaxtlar bir-birinə yaxınlaşdırdığı iki xalq bu gün öz gələcəklərini də birlikdə qurmağa başlayır. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin əsl tarixi əhəmiyyəti də məhz bundadır-deyə E. Süleymanov fikrini tamamlayıb.
Paylaş:

Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Daha çox xəbər :

все шаблоны для dle на сайте newtemplates.ru скачать

Təqvim

«    Avqust 2026    »
BeÇaÇCaCŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31 

Təsisçi və baş redaktor: Eminov Mehman Niftalı oğlu
Tel: 050 577 95 98
Ünvan: Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan Nəşriyyatı