2020-ci ilin payızında Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Qələbə regional və qlobal geosiyasi reallıqları kökündən dəyişdi. 44 günlük Vətən müharibəsi təkcə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etmədi, həm də regionda yeni bir əməkdaşlıq və təhlükəsizlik memarlığının əsasını qoydu. Bu zəfərdən doğan və iki qardaş ölkə — Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı münasibətləri zirvəyə daşıyan ən mühüm sənəd isə şübhəsiz ki, 2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış "Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi" oldu. Rəmzi mənası və strateji çəkisi ilə bu sənəd təkcə iki dövlətin deyil, bütövlükdə Türk dünyasının gələcək inkişaf xəttini müəyyən edən tarixi bir pakt statusundadır.
Şuşa Bəyannaməsinin imzalandığı tarix və məkan təsadüfi seçilməmişdi və dərindən düşünülmüş rəmzi mənaya malik idi. Sənədin 15 İyun – Azərbaycan xalqının Milli Qurtuluş Günündə imzalanması müstəqil Azərbaycan dövlətçiliyinin xilas günü ilə bu yeni ittifaqın doğuluşunu bağlayırdı.Məkan olaraq isə Qarabağın tacı, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı və rəşadət simvolu olan Şuşa şəhəri seçilmişdi. İşğaldan azad edilmiş Şuşadan dünyaya verilən bu birgə mesaj, status-kvonun bir daha dəyişməyəcəyinin, Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün toxunulmazlığının ən ali bəyanı idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" və Mustafa Kamal Atatürkün "Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir" fəlsəfəsi bu məkanda hüquqi və siyasi reallığa çevrildi.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini keyfiyyətcə yeni — rəsmi müttəfiqlik mərhələsinə ucaltdı. Sənəd 1921-ci il oktyabrın 13-də imzalanmış tarixi Qars müqaviləsinə sadiqliyi nümayiş etdirərək, yüzillik bağları müasir beynəlxalq hüquq müstəvisində yenidən təsbit etdi. Bu bəyannamə ilə tərəflər xarici siyasət məsələlərində koordinasiyalı fəaliyyət göstərəcəklərini, ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda bir-birini qeyd-şərtsiz müdafiə edəcəklərini rəsmən öhdələrinə götürdülər.
Bəyannamənin ən mühüm və strateji bəndləri hərbi təhlükəsizlik sahəsini əhatə edir. Sənədə əsasən, tərəflərdən hər hansı birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına və ya təhlükəsizliyinə qarşı üçüncü dövlət və ya dövlətlər tərəfindən təhdid, yaxud təcavüz edildiyi təqdirdə, Azərbaycan və Türkiyə bir-birinə hərbi yardım da daxil olmaqla, lazımi köməkliyi göstərəcəklər.
Bu bənd regionda hər hansı bir revanşist qüvvənin və ya xarici təcavüzkarın təhdidlərinə qarşı ən güclü çəkindirici amildir. Həmçinin, bəyannamədə iki ölkənin Silahlı Qüvvələrinin müasir tələblərə uyğun olaraq yenidən qurulması, birgə komanda-qərargah və operativ təlimlərin keçirilməsi, hərbi sahədə texnoloji mübadilə və müdafiə sənayesi sahəsində birgə istehsalın təşkili kimi mühüm vəzifələr təsbit olunub. Bu, faktiki olaraq iki ölkə ordusunun vahid mexanizm kimi inteqrasiyası deməkdir.
Şuşa Bəyannaməsi təkcə təhlükəsizlik paktı deyil, həm də genişmiqyaslı iqtisadi və nəqliyyat strategiyasıdır. Sənəddə xüsusi yer tutan Zəngəzur dəhlizinin açılması məsələsi regional kommunikasiyaların bərpası baxımından həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Zəngəzur dəhlizi regional nəqliyyat xətti olmaqla yanaşı, Türkiyə ilə Azərbaycanı birbaşa quru yolu ilə birləşdirən, Şərq-Qərb Orta Dəhlizinin səmərəliliyini artıran və bütövlükdə Türk dünyasını coğrafi olaraq bütövləşdirən qlobal bir layihə kimi dəyərləndirilir.
Bundan əlavə, bəyannamə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, TANAP və digər transmilli enerji layihələrinin potensialının genişləndirilməsi, rəqəmsal ticarət və innovasiyalar sahəsində birgə addımların atılmasını qanuniləşdirib.
Azərbaycan və Türkiyə liderləri müasir dünyada informasiya və hibrid müharibələrin rolunu dərindən qiymətləndirərək, Şuşa Bəyannaməsinə "yumşaq güc" elementlərini də daxil ediblər. Sənədə əsasən, xaricdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan və Türk diasporları birgə fəaliyyət göstərməli, milli mənafelərin qorunmasında və tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında güclərini birləşdirməlidirlər.
Həmçinin, dezinformasiyalara və qarayaxma kampaniyalarına qarşı koordinasiyalı mübarizə aparmaq məqsədilə yaradılmış Türkiyə-Azərbaycan Birgə Media Platformasının imkanlarının daha da genişləndirilməsi hədəf seçilib.
15 iyun 2021-ci il tarixində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyənin sarsılmaz qardaşlığının, eyni kökdən gələn strateji tərəfdaşlığının hüquqi təsdiqidir. Bu bəyannamə regionda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin ən etibarlı təminatçısıdır. Şuşa Bəyannaməsi təkcə Bakı və Ankaranı bir-birinə daha sıx bağlamadı, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) qlobal bir güc mərkəzinə çevrilməsi prosesinə güclü təkan verdi. Bu tarixi sənəd, gələcək nəsillərə ötürülən ən böyük siyasi və mənəvi miras, regional əməkdaşlığın və böyük sülhün manifestidir.

Ceyhun Sadizadə - Maştağa qəsəbəsi 28 nömrəli məktəbin coğrafiya müəllimi