Bəzən coğrafiya taleyi müəyyən edir. Bəzən isə düzgün strategiya coğrafiyanı fürsətə çevirir. Martın 3-də Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi və Yaşıl Enerji Məşvərət Şuralarının iclası göstərdi ki, Azərbaycan artıq sadəcə enerji resurslarına malik ölkə deyil. Azərbaycan həm də enerji gündəliyini formalaşdıran aktora çevrilib.

Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.

Müsahibimiz onu da deyib ki, tədbirdə çıxış edən cənab Prezident İlham Əliyev son illərin nəticələrini sadalamaqla kifayətlənmədi, həm də dəyişən qlobal enerji arxitekturasında Azərbaycanın yerini konseptual şəkildə təqdim etdi. Cənub Qaz Dəhlizi artıq on ildən çoxdur ki, Avrasiya enerji xəritəsinin əsas dayaqlarından biridir. Lakin builki görüşün fonu əvvəlkilərdən fərqlənirdi: geosiyasi parçalanma, enerji bazarlarında qeyri-sabitlik və artan tələbat. Cənab Prezident çıxışında bu reallığı xatırladaraq bildirdi: “Xüsusilə son 12 ilə nəzər saldıqda müxtəlif ssenarilərin, çətinliklərin, mürəkkəbliklərin və problemlərin şahidi oluruq.” Bu cümlə sadəcə statistik arayış deyil, həm də siyasi mesaj idi: mürəkkəb dövrdə etibarlılıq ən böyük kapitaldır. Hazırda Azərbaycan 16 ölkəyə qaz ixrac edir. Bu göstərici ölkəni boru kəmərləri vasitəsilə ən çox ölkəyə qaz çatdıran təchizatçıya çevirib. Bu, təkcə iqtisadi nailiyyət deyil, həm də diplomatik uğurdur. Azərbaycan qazının ilk dəfə Suriyaya çatdırılması xüsusi diqqət çəkən məqamlardandır. Bu addım enerji ixracının artıq sırf kommersiya çərçivəsindən çıxaraq sosial və regional sabitlik elementinə çevrildiyini göstərir. Dövlət Başçısının sözləri ilə desək: “Elektrik enerjisi olmadan heç bir inkişaf əldə etmək mümkün deyil.” 1,5 milyard kubmetr həcmində qaz tədarükü ilə Azərbaycan Yaxın Şərqdə enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir. Paralel olaraq Almaniya və Avstriya kimi sənaye nəhənglərinə ixracın başlanması Avropa bazarında mövqelərin möhkəmləndiyini təsdiqləyir. Lakin artımın öz limiti var. Dövlət Başçısı açıq şəkildə bildirdi: “Biz bazarda mövcud tələbatı və qlobal vəziyyəti nəzərə alaraq, artacaq tələbatı qarşılamaq məqsədilə əlavə genişləndirmə və interkonnektor imkanlarını araşdırırıq.” Bu isə o deməkdir ki, növbəti mərhələnin əsas açar sözü – infrastruktur olacaq.

Yaxın illərdə “Azəri-Çıraq-Günəşli”nin dərin qaz layları, “Abşeron” və “Ümid” yataqları, eləcə də “Şahdəniz”in növbəti mərhələsi ölkənin hasilat xəritəsini genişləndirəcək. Gözlənilən əlavə 10-15 milyard kubmetr qaz Azərbaycanın ixrac potensialını daha da artıracaq. Bu, eyni zamanda daxili iqtisadiyyat üçün əlavə resurs deməkdir. Çünki qaz yalnız ixrac məhsulu deyil, sənayeləşmə və enerji balansının əsas komponentidir. Son illərdə enerji müzakirələrinin əsas mövzusu bərpaolunan mənbələrdir. Azərbaycan bu istiqamətdə də praktiki addımlar atır. 240 meqavatlıq külək elektrik stansiyası və 230 meqavatlıq günəş stansiyası artıq reallıqdır. Cənab Prezident bu məsələyə xüsusi vurğu edərək dedi: “Bunlar anlaşma memorandumları deyil, müqavilələrdir.” 2032-ci ilə qədər 6–8 giqavat alternativ enerji istehsalı planı təkcə daxili istehlakı deyil, ixrac perspektivini də əhatə edir. Qara dənizin dibi ilə Avropaya çəkilməsi planlaşdırılan enerji kabeli və Mərkəzi Asiya bağlantıları Azərbaycanın enerji tranziti rolunu yeni mərhələyə daşıyır. Eyni zamanda cənab Prezident enerji keçidinə ideoloji deyil, realist yanaşmanın tərəfdarı olduğunu açıq ifadə etdi: “Biz bu məsələyə ideologiya nöqteyi-nəzərindən deyil, praqmatizm, realizm nöqteyi-nəzərindən yanaşmalıyıq.” Azərbaycan artıq yalnız resurs ixrac edən ölkə deyil, enerji aktivləri əldə edən investor dövlət kimi çıxış edir. Türkiyədə iri elektrik stansiyasının alınması, Serbiyada yeni layihə, İtaliyada neftayırma müəssisələrinin əldə olunması – bunlar enerji təhlükəsizliyinə çoxşaxəli yanaşmanın tərkib hissəsidir. Bu siyasət bir həqiqəti təsdiqləyir: enerji təhlükəsizliyi yalnız hasilatla deyil, istehsal, emal və paylama zəncirinin bütün halqalarında iştirakla təmin olunur.

Martın 3-də Bakıdan verilən mesaj qısa və aydındır: enerji siyasəti emosiyalarla deyil, hesablanmış addımlarla idarə olunur. Azərbaycan həm qaz ehtiyatlarına arxalanır, həm də milyardlarla sərmayəni yaşıl enerjiyə yönəldir. Həm Avropa bazarını genişləndirir, həm də Yaxın Şərqə açılır. Bu, balans siyasətidir. Bu, uzunmüddətli strateji baxışdır. Ən əsası bu, dəyişən dünyada sabit tərəfdaş imicinin qorunmasıdır-deyə E. Süleymanov fikrini yekunlaşdırıb.